Επίσημες, επιστημονικές και θεσμικές μελέτες από πανεπιστημιακούς και ερευνητικούς φορείς που αναλύουν την πορεία των εργαζομένων και των συνταξιούχων στην Ελλάδα με ορίζοντα το 2030, χωρίς να βασίζονται σε δημοσιογραφικά άρθρα.
Οι σημαντικότερες μελέτες που έχουν δημοσιευθεί επικεντρώνονται σε δύο βασικούς άξονες: την αγορά εργασίας/δεξιότητες και το ασφαλιστικό/δημογραφικό σύστημα.
1. ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥΣ: «Το Μέλλον της Εργασίας & των Δεξιοτήτων στην Ελλάδα (2024 – 2030)»
- Φορέας Εκπόνησης: Ειδική Γραμματεία Μακροπρόθεσμου Σχεδιασμού σε συνεργασία με το Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΟΠΑ).
- Επιστημονική Ομάδα: Αν. Καθηγητές Ιωάννης Θάνος και Ηλίας Καπουτσής.
- Μεθοδολογία: Ακολουθεί τα πρότυπα του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ (WEF) με τη συμμετοχή 256 ανώτατων στελεχών επιχειρήσεων.
- ΒΑΣΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΟ 2030:
- Αλλαγή Θέσεων Εργασίας: Αναμένεται ραγδαίος μετασχηματισμός των θέσεων εργασίας λόγω της τεχνητής νοημοσύνης και της πράσινης μετάβασης.
- Ανάγκη για Επανειδίκευση (Reskilling): Το 40%-50% των σημερινών εργαζομένων θα χρειαστεί να αναβαθμίσει τις ψηφιακές και οριζόντιες δεξιότητές του (soft skills) για να παραμείνει απασχολήσιμο έως το 2030.
- Ελλείψεις Προσωπικού: Παρά την ανεργία, εντοπίζεται μεγάλο κενό σε εξειδικευμένο προσωπικό, το οποίο θα κορυφωθεί προς το τέλος της δεκαετίας αν δεν αλλάξουν τα προγράμματα κατάρτισης.
- «Το Μέλλον της Εργασίας & των Δεξιοτήτων στην Ελλάδα (2024–2030)» ΕΔΩ - https://foresight.gov.gr/wp-content/uploads/2025/02/Future-of-Skills.pdf
2. ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΣΥΝΤΑΞΙΟΥΧΟΥΣ & το ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟ:
Εκθέσεις Eurostat, ΟΟΣΑ και ΙΟΒΕ
Για την πορεία των συνταξιούχων, οι επίσημες επιστημονικές αναλύσεις συνδέονται άμεσα με το Δημογραφικό και τις εκθέσεις γήρανσης πληθυσμού.
- ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΙΟΒΕ (Ίδρυμα Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών):
- Στην ειδική μελέτη για το Δημογραφικό πρόβλημα στην Ελλάδα, οι ερευνητές αναλύουν τα σενάρια εξέλιξης του πληθυσμού.
- Διαπιστώνεται ότι ο πληθυσμός σε εργασιακή ηλικία (20-64 ετών) μειώνεται σταθερά, γεγονός που ανατρέπει τη σχέση εργαζομένων προς συνταξιούχους.
- ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ Eurostat & Ageing Report (Ευρωπαϊκή Επιτροπή):
- Ορόσημο το 2030: Οι επίσημες κατευθύνσεις της Eurostat και οι αναλογιστικές μελέτες δείχνουν ότι η πίεση στο ασφαλιστικό σύστημα θα ενταθεί γύρω στο 2030.
- Όρια Ηλικίας: Ενώ τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης έχουν «παγώσει» προσωρινά, η επιστημονική φόρμουλα που συνδέει το όριο συνταξιοδότησης με το προσδόκιμο ζωής δείχνει ότι το 2030 θα αποτελέσει το έτος επανεξέτασης για πιθανές νέες αυξήσεις στα όρια.
- ΑΥΞΗΣΗ ΣΥΝΤΑΞΙΟΥΧΩΝ: Οι μελέτες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δείχνουν σταδιακή άνοδο του αριθμού των συνταξιούχων (από 2,5 εκατ. σήμερα, με κατεύθυνση προς τα 2,8 εκατ. μακροπρόθεσμα), μειώνοντας τον δείκτη εξάρτησης (λιγότεροι εργαζόμενοι ανά συνταξιούχο).
3. Η ΝΕΑ ΤΑΣΗ: «Εργαζόμενοι Συνταξιούχοι»
- Στοιχεία από μελέτες (π.χ. δεδομένα συστήματος «ΑΤΛΑΣ»): Καταγράφεται ήδη μια μαζική στροφή με εκατοντάδες χιλιάδες συνταξιούχους να επιστρέφουν νόμιμα στην αγορά εργασίας.
- Οι οικονομολόγοι εκτιμούν ότι αυτή η τάση θα παγιωθεί μέχρι το 2030, καθώς το εισόδημα από τις κύριες συντάξεις δεν επαρκεί, ενώ η αγορά εργασίας χρειάζεται έμπειρα χέρια.
ΠΟΥ ΜΠΟΡΕΙΤΕ ΝΑ ΒΡΕΙΤΕ ΤΑ ΠΡΩΤΟΤΥΠΑ ΚΕΙΜΕΝΑ:
- Για την εργασία: Στην ιστοσελίδα της Ειδικής Γραμματείας Μακροπρόθεσμου Σχεδιασμού.
- Για το δημογραφικό/συντάξεις: Στα επίσημα working papers του ΙΟΒΕ και στην ψηφιακή βιβλιοθήκη του Εθνικού Κέντρου Δημόσιας Διοίκησης (ΕΚΔΔΑ).]
1. Eurostat: «2024 Ageing Report» & «Population Projections»
Η Eurostat εκδίδει ανά τριετία την εμβληματική έκθεση γήρανσης πληθυσμού σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με πιο πρόσφατη την 2024 Ageing Report (καλύπτει τις προβλέψεις έως το 2070, με ενδιάμεσο σταθμό το 2030).
- ΠΡΩΤΑΘΛΗΤΡΙΑ ΣΤΗ ΓΗΡΑΝΣΗ: Η Ελλάδα έχει από τις υψηλότερες διάμεσες ηλικίες πληθυσμού στην ΕΕ (46,9 έτη).
- Η Eurostat προβλέπει ότι έως το 2030, η Ελλάδα θα διαθέτει έναν από τους πιο γηρασμένους πληθυσμούς στην Ευρώπη.
- ΔΑΠΑΝΕΣ ΓΙΑ ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ: Η Ελλάδα καταγράφει από τα υψηλότερα ποσοστά δαπανών για συντάξεις ως προς το ΑΕΠ στην ΕΕ (περίπου 14,3%).
- Η ΦΟΡΜΟΥΛΑ ΤΩΝ ΟΡΙΩΝ ΗΛΙΚΙΑΣ: Η έκθεση υπογραμμίζει τον αυτόματο μηχανισμό που συνδέει το όριο συνταξιοδότησης με το προσδόκιμο ζωής.
- Με βάση τα μοντέλα της Eurostat, γύρω στο 2030 αναμένεται να ενεργοποιηθεί η συζήτηση για αναπροσαρμογή των ορίων ηλικίας, καθώς ο πληθυσμός άνω των 65 ετών αυξάνεται ραγδαία.
- ΟΟΣΑ: «Pensions at a Glance 2025»
Ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) δημοσίευσε στα τέλη του 2025 την ολοκληρωμένη έκθεσή του Pensions at a Glance 2025, η οποία περιλαμβάνει ειδικό αυτόνομο προφίλ για το ελληνικό ασφαλιστικό σύστημα.
- ΔΕΙΚΤΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ: Ο ΟΟΣΑ τονίζει ότι η Ελλάδα ανήκει στην ομάδα των χωρών (μαζί με την Ιταλία, την Κορέα και την Ισπανία) που θα αντιμετωπίσουν τη μεγαλύτερη πίεση τα επόμενα χρόνια.
- Ο ΑΡΙΘΜΟΣ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΗΛΙΚΙΑΣ 65+ ανά 100 εργαζόμενους (20-64 ετών) θα αυξηθεί κατά περισσότερες από 25 ποσοστιαίες μονάδες, αλλάζοντας δραματικά τις ισορροπίες στην αγορά.
- ΑΝΑΠΛΗΡΩΣΗ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ: Η έκθεση αναλύει τα ποσοστά αναπλήρωσης των συντάξεων (εθνική σύνταξη + ανταποδοτική) και κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για το «χάσμα των φύλων στις συντάξεις» (Gender Pension Gap), σημειώνοντας ότι οι γυναίκες συνταξιούχοι στην Ελλάδα κινδυνεύουν περισσότερο από οικονομική στενότητα έως το 2030 λόγω μειωμένων ενσήμων κατά τον εργασιακό τους βίο.
- ΠΑΡΑΤΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΚΟΥ ΒΙΟΥ: Ο ΟΟΣΑ επισημαίνει τη διεθνή αναγκαιότητα για «παράταση του εργασιακού βίου» (working longer) για τη διασφάλιση της δημοσιονομικής σταθερότητας.
3. ΙΟΒΕ: «Το Δημογραφικό Πρόβλημα στην Ελλάδα: Προκλήσεις και Προτάσεις Πολιτικής»
Το Ίδρυμα Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ) εκπονεί εξειδικευμένες επιστημονικές μελέτες προσαρμοσμένες στα ελληνικά δεδομένα. Η πιο χαρακτηριστική είναι η μελέτη για το Δημογραφικό πρόβλημα στην Ελλάδα.
- Η Σχέση Εργαζομένων / Συνταξιούχων:
Το ΙΟΒΕ επισημαίνει ότι η σχέση ενεργών εργαζομένων προς συνταξιούχους στην Ελλάδα έχει υποχωρήσει επικίνδυνα (περίπου 1,65 εργαζόμενοι προς 1 συνταξιούχο).
Μέχρι το 2030, αν δεν αυξηθεί η απασχόληση (κυρίως νέων και γυναικών), η σχέση αυτή θα επιδεινωθεί, απειλώντας τη βιωσιμότητα του συστήματος.
- Μείωση Εργατικού Δυναμικού: Λόγω της γήρανσης, το εργατικό δυναμικό που τροφοδοτεί τα ασφαλιστικά ταμεία μειώνεται.
- Το ΙΟΒΕ προτείνει τη στροφή σε κεφαλαιοποιητικά συστήματα (όπως έγινε με το ΤΕΚΑ για την επικουρική ασφάλιση) για να μετριαστούν οι κραδασμοί στην οικονομία.
ΣΥΝΟΨΗ ΤΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΟ 2030
Οι τρεις εκθέσεις συμφωνούν επιστημονικά σε ένα πράγμα:
Το 2030 αποτελεί έτος-ορόσημο δημογραφικής πίεσης.
Για να διατηρηθεί το βιοτικό επίπεδο των συνταξιούχων χωρίς να καταρρεύσουν τα δημόσια οικονομικά, οι μελέτες προκρίνουν τη σταδιακή αύξηση της πραγματικής ηλικίας αποχώρησης από την εργασία, την παροχή κινήτρων για εργασία σε συνταξιούχους και την ενίσχυση των ιδιωτικών/επαγγελματικών πυλώνων ασφάλισης.